Chuyển đến nội dung chính
Fit.Archive
Tiếng Việt
Mở nhật ký

Hướng dẫn tập luyện

Bài tập chân: 10 bài tốt nhất cho đùi trước, đùi sau và bắp chân ở phòng gym

Ảnh: một người đàn ông ở đáy động tác squat tạ đòn trong khung squat, đùi song song mặt sàn, tạ đặt trên lưng trên

Bài tập chân hiệu quả nhất ở phòng gym là một bài squat sâu (squat tạ đòn, hack squat hoặc đạp đùi máy) cho đùi trước, một bài móc đùi (tốt nhất là móc đùi ngồi) cộng một bài gập hông như RDL cho đùi sau, và nhón bắp chân cho bắp chân. Chỉ squat thôi là chưa đủ: nghiên cứu MRI cho thấy squat gần như không làm to đùi sau và phần cơ thẳng đùi. Tập mỗi nhóm cơ chân khoảng 10 đến 20 hiệp nặng mỗi tuần, chia 2 buổi, mỗi hiệp dừng khi còn 0 đến 3 rep.

Bài này xếp hạng 10 bài tập chân theo các tiêu chí cụ thể, kèm kỹ thuật, lỗi hay gặp, số hiệp mỗi tuần, buổi tập mẫu cho người mới và bản tập tại nhà.

Bảng tóm tắt: 10 bài tập chân phòng gym nên biết

#Bài tậpNhóm cơ chínhDụng cụVì sao chọnRep gợi ý
1Squat tạ đòn (back squat)Đùi trước, mông, cơ khép đùiTạ đòn, khung squatCó nghiên cứu MRI: squat sâu làm to mông và cơ khép hơn squat nửa6–10
2Đạp đùi máy (leg press) / hack squatĐùi trước, môngMáyỔn định, dễ tăng tạ, hợp người mới8–15
3Chùng chân sau gác ghế (Bulgarian split squat)Đùi trước, môngTạ đơn, ghếTập từng chân, tập tại nhà được8–12 mỗi chân
4Đá đùi máy (leg extension)Đùi trước, nhất là cơ thẳng đùiMáySquat không phát triển cơ thẳng đùi, bài này bù chỗ đó10–15
5Móc đùi ngồi (seated leg curl)Đùi sauMáyThắng móc đùi nằm trong thử nghiệm MRI (+14% so với +9%)10–15
6Deadlift Romania (RDL)Đùi sau, mông, lưng dướiTạ đòn hoặc tạ đơnBài gập hông chính, đùi sau ở tư thế giãn6–10
7Móc đùi nằm / Nordic curlĐùi sauMáy hoặc trọng lượng cơ thểThay thế khi không có máy ngồi; Nordic tập tại nhà8–15 / 4–8
8Hip thrustMôngTạ đòn, ghếTăng cơ mông tương đương squat, ít tải lên đùi trước8–12
9Nhón bắp chân đứngBắp chânMáy, bậc thangDồn tải ở đoạn gót hạ thấp làm bắp chân to hơn10–20
10Squat goblet / chùng chân bước điĐùi trước, môngMột tạ đơnBài học kỹ thuật cho người mới, tập ở nhà10–15

Cách chúng tôi xếp hạng

Mỗi bài được chấm theo bốn tiêu chí, theo thứ tự quan trọng:

  1. Có nghiên cứu đo tăng cơ trực tiếp (MRI hoặc siêu âm), không chỉ đo điện cơ EMG. EMG cho biết cơ hoạt động mạnh cỡ nào trong một hiệp, nhưng không phải lúc nào cũng dự đoán được cơ to lên. Ví dụ, hip thrust cho EMG mông cao hơn squat nhưng mông to lên tương đương.
  2. Tải cơ ở tư thế giãn dài. Nhiều thử nghiệm gần đây thấy bài nào đặt lực lớn khi cơ đang dài ra (đáy squat, móc đùi khi hông gập) thường làm cơ to hơn. Đây cũng là ý tưởng phía sau kỹ thuật lengthened partials.
  3. Ổn định và dễ tăng tạ. Bài càng ít phụ thuộc thăng bằng, bạn càng dễ đẩy gần tới giới hạn an toàn và tăng tạ đều mỗi tuần.
  4. Dễ học, dễ tìm dụng cụ ở phòng gym Việt Nam hoặc ở nhà.

Không có “bài số 1 cho mọi người”. Thứ tự dưới đây chia theo nhóm cơ, vì chân có bốn nhóm cơ lớn làm việc theo những kiểu khác nhau.

Chân gồm những nhóm cơ nào?

Một buổi tập chân tốt cần ít nhất một bài cho đùi trước, một bài cho đùi sau, và bắp chân nếu bạn muốn bắp chân to lên.

Bài tập đùi trước

1. Squat tạ đòn: bài tập chân nền tảng

Squat tạ đòn sau trong thư viện bài tập của FitArchive.

Nghiên cứu nói gì. Trong thử nghiệm của Kubo và cộng sự (2019), 17 nam giới tập squat 2 buổi mỗi tuần trong 10 tuần, một nhóm squat sâu và một nhóm squat nửa. Đo bằng MRI, cơ đùi trước to lên gần như nhau (+4,9% so với +4,6%). Nhưng cơ khép đùi (+6,2% so với +2,7%) và mông (+6,7% so với +2,2%) to lên nhiều hơn rõ ở nhóm squat sâu. Đùi sau và cơ thẳng đùi không to lên ở nhóm nào. Kết luận thực tế: squat sâu đáng tập, nhưng squat không thay được bài cho đùi sau.

Kỹ thuật:

  1. Đặt tạ trên phần thịt lưng trên, không đặt lên đốt sống cổ. Nắm tạ rộng hơn vai một chút.
  2. Hai chân rộng khoảng bằng vai, mũi chân xoay ra ngoài 15 đến 30 độ.
  3. Hít sâu, gồng bụng, rồi ngồi xuống giữa hai gót chân. Đầu gối đi theo hướng mũi chân và được phép vượt qua mũi chân.
  4. Xuống tới khi đùi ít nhất song song mặt sàn, hoặc sâu hơn nếu lưng vẫn giữ được tư thế.
  5. Đẩy cả bàn chân xuống sàn để đứng lên, ngực và hông đi lên cùng lúc.

Lỗi hay gặp: xuống quá nông để nâng được tạ nặng hơn; đầu gối đổ vào trong khi đứng lên; nhón gót; hông bật lên trước còn ngực đổ về trước, biến squat thành động tác gập lưng.

2. Đạp đùi máy và hack squat: dễ tăng tạ nhất

Đạp đùi máy 45 độ trong thư viện bài tập của FitArchive.

Máy giữ lưng bạn cố định, nên bạn tập đùi trước gần tới giới hạn mà không phải lo thăng bằng hay sức lưng. Đây là lựa chọn tốt cho người mới, người có lưng dưới nhạy cảm, hoặc làm bài thứ hai sau squat. Hack squat làm việc tương tự nhưng thân người thẳng đứng hơn.

Một người đàn ông ngồi trên máy đạp đùi 45 độ, hai chân rộng bằng vai đặt trên bàn đạp, gối gập.

Đạp đùi máy: hạ sâu nhưng giữ hông và lưng dưới áp vào đệm.

Kỹ thuật: đặt chân giữa bàn đạp, rộng bằng vai. Hạ bàn đạp xuống sâu nhất có thể mà mông và lưng dưới vẫn áp vào đệm. Đẩy lên bằng cả bàn chân, dừng trước khi khóa thẳng gối. Đặt chân thấp hơn trên bàn đạp thì đùi trước làm nhiều hơn; đặt cao hơn thì mông và đùi sau góp sức nhiều hơn.

Lỗi hay gặp: chỉ hạ một phần tư biên độ với tạ rất nặng; mông nhấc khỏi đệm ở đáy; khóa gối mạnh ở trên; đẩy bằng mũi chân.

3. Chùng chân sau gác ghế (Bulgarian split squat)

Chùng chân sau gác ghế (Bulgarian split squat) trong thư viện bài tập của FitArchive.

Mỗi lần chỉ tập một chân, nên tạ đơn nhẹ cũng đủ nặng. Đây là bài tập chân tại nhà tốt nhất nếu bạn có một chiếc ghế và đôi tạ đơn. Bước chân trước ngắn thì đùi trước làm nhiều hơn; bước dài và hơi đổ người về trước thì mông làm nhiều hơn.

Kỹ thuật: mu bàn chân sau gác lên ghế cao ngang gối. Hạ người thẳng xuống tới khi gối sau gần chạm sàn, gối trước đi theo mũi chân. Đẩy lên bằng chân trước. Tập hết số rep một bên rồi đổi chân.

Lỗi hay gặp: đứng quá gần ghế nên gối trước bị dồn ép; dùng chân sau đẩy; mất thăng bằng vì hai chân nằm trên một đường thẳng (hãy để hai chân cách nhau như hai đường ray).

4. Đá đùi máy: bù phần squat bỏ sót

Đá đùi máy (leg extension) trong thư viện bài tập của FitArchive.

Cơ thẳng đùi không to lên sau 10 tuần squat trong nghiên cứu của Kubo. Đá đùi là bài duỗi gối đơn thuần, nên tải được cả cơ này. Trong thử nghiệm của Pedrosa và cộng sự (2022) trên 45 phụ nữ chưa tập, nhóm chỉ tập nửa đầu biên độ (gối gập nhiều, từ 100 xuống 65 độ) tăng cơ đùi trước tương đối nhiều hơn ở một số vị trí so với nhóm tập nửa cuối hoặc tập hết biên độ. Ý nghĩa thực tế: đừng bỏ phần gối gập sâu ở đầu mỗi rep.

Kỹ thuật: chỉnh lưng ghế để khớp gối thẳng hàng với trục xoay của máy, đệm chân đặt ở cổ chân. Bắt đầu với gối gập sâu, duỗi gối gần thẳng, hạ chậm về hết. Nắm tay cầm để hông không nhấc lên.

Lỗi hay gặp: đá bằng quán tính rồi thả rơi tạ; chỉ tập nửa trên; ngả lưng hoặc nhấc mông để đẩy tạ nặng hơn.

Bài tập đùi sau

5. Móc đùi ngồi: lựa chọn số một cho đùi sau

Móc đùi sau ngồi (seated leg curl) trong thư viện bài tập của FitArchive.

Trong thử nghiệm của Maeo và cộng sự (2021), 20 người tập móc đùi ngồi bằng một chân và móc đùi nằm bằng chân còn lại, 5 hiệp 10 rep, 2 buổi mỗi tuần trong 12 tuần. Toàn bộ đùi sau to lên +14% ở chân tập ngồi, so với +9% ở chân tập nằm. Khi ngồi, hông gập nên đùi sau bị kéo dài hơn suốt động tác. Phân tích chi tiết có trong bài cuốn đùi ngồi hay nằm.

Kỹ thuật: chỉnh lưng ghế để gối thẳng trục máy, kẹp đệm đùi chặt. Hơi ngả người về trước một chút để đùi sau giãn thêm. Móc gót về phía dưới ghế, hạ chậm khoảng 2 đến 3 giây tới khi gối gần thẳng.

Lỗi hay gặp: đệm đùi lỏng nên đùi nhấc lên; hạ quá nhanh; chỉ tập một nửa biên độ ở đoạn gối gập.

6. Deadlift Romania (RDL): bài gập hông chính

Deadlift Romania (RDL) trong thư viện bài tập của FitArchive.

RDL tập đùi sau và mông khi hông gập sâu, tức là lúc đùi sau đang giãn dài. Nó cũng dạy bạn gập hông đúng, thứ cần cho mọi động tác nhấc đồ từ sàn. Nên ghép RDL với một bài móc đùi: RDL làm việc ở khớp hông, móc đùi làm việc ở khớp gối, và hai bài bổ sung cho nhau.

Kỹ thuật:

  1. Đứng thẳng cầm tạ, chân rộng bằng hông, gối hơi chùng và giữ nguyên góc đó.
  2. Đẩy hông ra sau như đóng cửa bằng mông, tạ trượt sát đùi.
  3. Hạ tới khi cảm thấy đùi sau căng hết mức mà lưng vẫn thẳng, thường là tạ ở khoảng giữa ống chân.
  4. Đẩy hông về trước để đứng lên, không ngả lưng ra sau ở trên cùng.

Lỗi hay gặp: cong lưng để hạ tạ thấp hơn; gập gối nhiều biến thành squat; để tạ rời xa người.

7. Móc đùi nằm và Nordic curl

Nếu phòng tập chỉ có máy móc đùi nằm, nó vẫn là một bài đùi sau tốt; nghiên cứu ở trên cho thấy nó hiệu quả, chỉ kém móc đùi ngồi. Ở nhà, Nordic curl (quỳ, người khác giữ cổ chân, hạ thân người về trước thật chậm) là bài đùi sau mạnh nhất không cần máy, nhưng rất khó. Hãy bắt đầu bằng 2 hiệp 3 đến 5 rep, chỉ hạ phần bạn kiểm soát được rồi chống tay đỡ.

Bài tập mông và mặt trong đùi

8. Hip thrust

Trong thử nghiệm của Plotkin và cộng sự (2023), 34 người chưa tập được chia ngẫu nhiên tập hip thrust hoặc squat trong 9 tuần với cùng số hiệp. Đo MRI, mông to lên tương đương ở hai nhóm. Nhóm squat to đùi trước và cơ khép nhiều hơn. Đùi sau gần như không to ở cả hai nhóm. Vậy nên:

Kỹ thuật hip thrust, glute bridge và các bài mông khác có trong bài bài tập mông.

Bài tập bắp chân

9. Nhón bắp chân đứng

Bắp chân là nhóm cơ hay bị bỏ quên vì squat và đạp đùi gần như không tập nó. Trong thử nghiệm của Kassiano và cộng sự (2023) trên 42 phụ nữ trẻ, 8 tuần, nhóm chỉ tập đoạn gót hạ thấp (bắp chân giãn) tăng độ dày bắp chân trong +15,2%, so với +6,7% khi tập hết biên độ và +3,4% khi chỉ tập đoạn nhón cao. Hãy luôn hạ gót xuống thật sâu và dừng 1 đến 2 giây ở dưới.

Nhón đứng thẳng chân tập cơ bụng chân nhiều hơn; nhón ngồi (gối gập) chuyển nhiều việc sang cơ dép. So sánh đầy đủ có trong bài nhón gót đứng hay ngồi.

Lỗi hay gặp: nảy nhanh ở dưới; chỉ nhón nửa trên; gập gối để đẩy bằng đùi.

Bài tập chân cho người mới và tại nhà

10. Squat goblet và chùng chân bước đi

Cầm một tạ đơn sát ngực và ngồi xuống: đó là squat goblet. Tạ phía trước giúp thân người thẳng, nên đây là cách dễ nhất để học squat sâu. Chùng chân bước đi (walking lunge) với hai tạ đơn tập đùi trước, mông và thăng bằng. Cả hai đều tập được ở nhà. Nếu chỉ có tạ đơn, xem thêm tập tạ đơn tại nhà; nếu không có dụng cụ gì, squat, chùng chân và nhón một chân vẫn tập được bằng sức nặng cơ thể.

Ở phòng gymThay thế tại nhà
Squat tạ đòn, đạp đùi máySquat goblet, squat gót kê cao
Đá đùi máySissy squat có vịn, đá đùi với dây kháng lực
Móc đùi ngồiNordic curl, móc đùi trên bóng hoặc khăn trên sàn trơn
RDL tạ đònRDL tạ đơn hoặc một chân
Nhón bắp chân máyNhón một chân trên bậc cầu thang, cầm tạ đơn

Buổi chân tại nhà với một đôi tạ đơn (2 buổi mỗi tuần):

BàiHiệp × repRIRNghỉ
Squat goblet3 × 10–151–390 giây
RDL tạ đơn3 × 10–12290 giây
Split squat có vịn tường hoặc ghế2 × 8–12 mỗi chân1–260–90 giây
Nhón một chân trên bậc, cầm tạ đơn3 × 12–20 mỗi chân0–260 giây

Mỗi tuần: khoảng 10 hiệp đùi trước, 6 hiệp đùi sau, 6 hiệp bắp chân. Muốn tập 3 buổi mỗi tuần thì giảm mỗi bài còn 1 đến 2 hiệp. Với lịch 2 buổi, thêm móc đùi bằng khăn trên sàn trơn 2 × 10–15 ở mỗi buổi, còn 1–3 rep và nghỉ 60–90 giây, sẽ đưa tổng đùi sau lên 10 hiệp mỗi tuần.

Khi tạ đơn đã quá nhẹ (làm hơn 20 rep vẫn còn dư sức): hạ chậm 3 giây và dừng 1 giây ở đáy; chuyển squat goblet sang Bulgarian split squat, RDL hai chân sang RDL một chân, để tăng yêu cầu lên chân đang tập; mức khó còn phụ thuộc vào tư thế, thăng bằng và mức hỗ trợ của chân còn lại. Khi cả các bài một chân cũng dễ, đó là lúc cần tạ đơn điều chỉnh được hoặc phòng gym.

Bao nhiêu hiệp, bao nhiêu rep là đủ?

Phân tích gộp của Schoenfeld và cộng sự (2017) trên 15 nghiên cứu thấy càng nhiều hiệp mỗi tuần thì cơ càng to, trong khoảng được nghiên cứu: nhóm 10 hiệp trở lên mỗi cơ mỗi tuần có xu hướng tốt hơn nhóm dưới 5 và 5 đến 9 hiệp. Áp dụng cho chân:

Buổi tập chân mẫu

Buổi chân cho người mới (2 buổi mỗi tuần, 6 đến 8 tuần đầu):

BàiHiệp × repRIR
Đạp đùi máy3 × 10–122–3
Móc đùi ngồi3 × 10–122
Squat goblet2 × 10–122–3
Nhón bắp chân đứng3 × 12–151–2

Mỗi tuần: khoảng 10 hiệp đùi trước, 6 hiệp đùi sau. Khi đã quen kỹ thuật, thay squat goblet bằng squat tạ đòn và thêm RDL.

Buổi chân cho người đã tập (2 buổi mỗi tuần, ví dụ trong lịch thân trên/thân dưới):

Buổi AHiệp × repBuổi BHiệp × rep
Squat tạ đòn3 × 6–8Hack squat hoặc đạp đùi3 × 8–12
RDL3 × 8–10Móc đùi ngồi3 × 10–12
Đá đùi máy2 × 10–15Bulgarian split squat2 × 8–12 mỗi chân
Móc đùi ngồi2 × 10–15Đá đùi máy2 × 12–15
Nhón bắp chân đứng3 × 10–15Nhón bắp chân ngồi3 × 12–20

Mỗi tuần: khoảng 12 hiệp đùi trước, 8 hiệp đùi sau, 6 hiệp bắp chân, chưa tính phần mông được tập thêm từ squat và RDL.

Tăng tạ thế nào: khi bạn làm được số rep cao nhất của khoảng rep ở tất cả các hiệp với RIR đúng mục tiêu, buổi sau tăng tạ nhỏ nhất có thể và quay về số rep thấp. Đây là cách double progression, dễ nhất để theo dõi progressive overload.

Nếu bạn là người mới hoàn toàn và chưa biết bắt đầu từ đâu, bài tập gym cho người mới bắt đầu có lộ trình cho cả cơ thể. Trước buổi chân nặng, làm vài hiệp khởi động nhẹ dần với chính bài đầu tiên.

Sai lầm hay gặp khi tập chân

Câu hỏi thường gặp

Tập chân mấy buổi một tuần là đủ? Với đa số người, 2 buổi mỗi tuần là cân bằng tốt giữa đủ khối lượng và đủ hồi phục. Một buổi vẫn có tác dụng nếu đủ số hiệp, nhưng buổi đó sẽ rất dài. Tập toàn thân 3 buổi cũng được, khi đó mỗi bài chân chỉ cần 1 đến 2 hiệp.

Squat hay đạp đùi máy tốt hơn? Cả hai đều làm to đùi trước. Squat tạ đòn tập thêm mông, cơ khép và sức thân người, nhưng khó học hơn. Đạp đùi ổn định, dễ tăng tạ và hợp người mới hoặc người có lưng nhạy cảm. Nhiều người tập cả hai: squat trước, đạp đùi sau.

Squat có hại gối không? Gối có được vượt mũi chân không? Gối đi về trước qua mũi chân là chuyện bình thường khi squat sâu, miễn là gối đi theo hướng mũi chân và bạn tăng tạ từ từ. Nếu đau gối khi tập, giảm tạ, giảm độ sâu hoặc đổi bài, và hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu nếu cơn đau kéo dài.

Nữ tập chân có làm chân to, thô không? Cơ tăng chậm: trong các nghiên cứu ở trên, cơ chân to lên từ vài phần trăm đến khoảng 15% sau 8 đến 12 tuần tập đều, nên chân không “to lên” sau vài buổi. Dáng chân thay đổi theo cả cơ lẫn lượng mỡ cơ thể. Nữ có thể dùng đúng các bài và số hiệp trong bài này.

Bài tập đùi sau nào tốt nhất? Móc đùi ngồi có bằng chứng tốt nhất cho tăng cơ đùi sau. Ghép thêm RDL để tập đùi sau ở khớp hông. Ở nhà, Nordic curl và RDL tạ đơn là hai lựa chọn tốt.

Tập chân có giảm mỡ đùi không? Không theo kiểu tập chỗ nào giảm mỡ chỗ đó. Tập chân giữ và tăng cơ, còn mỡ giảm khi tổng năng lượng ăn vào thấp hơn tiêu hao trong một thời gian dài. Chân có thể trông gọn hơn khi mỡ toàn thân giảm và cơ được giữ lại.

Ghi buổi tập chân trong FitArchive

FitArchive có đủ các bài trong bài viết này trong thư viện 444 bài tập, mỗi bài kèm clip minh họa ngắn như ở trên. Bạn ghi mức tạ, số rep và RIR cho từng hiệp, và thấy kết quả buổi trước ngay cạnh mỗi hiệp nên biết hôm nay cần vượt con số nào. App đề xuất mức tạ tiếp theo miễn phí, và màn hình Tiến độ đếm số hiệp nặng mỗi tuần cho đùi trước, đùi sau, mông và bắp chân, so với các mốc khối lượng bạn tự chỉnh được. Nếu không muốn tự xếp lịch, hãy bắt đầu từ mẫu “Ưu tiên mông và chân · 3 buổi”, “Thân trên/Thân dưới · 4 buổi” hoặc “Máy tập cho người mới · toàn thân 3 buổi”. Xem thêm về nhật ký tập có RIR hoặc mở bản demo.

Tải FitArchive miễn phí trên iPhone hoặc Android. Ghi buổi tập và toàn bộ lịch sử đều miễn phí, không quảng cáo.

Tất cả bài viết